Een groot aantal uitgangspunten waren al gedefinieerd, zodat we in deze sessie op zoek zouden gaan naar de functionele eisen die door de verschillende deelnemers aan kennisdeling zouden worden gesteld. Gelukkig bleken we in staat nog even terug te kijken naar de uitgangspunten, zodat we als belangrijkste konden definieren: het systeem moet het voor professionals op de werkvloer mogelijk maken meer tijd te besteden aan hun uitvoerende taken en deze beter te kunnen vervullen. Het leek er namelijk even op dat het systeem door de provincie voornamelijk bedoeld was om meer informatie uit het werk te halen, zodat betere analyses gemaakt zouden kunnen worden ten behoeve van het eigen beleid. Dat zou dan juist een extra tijdsbelasting voor professionals betekenen, zonder dat ze daar zelf direct in hun werk iets aan zouden kunnen hebben.

Tijdens de discussie kwam ook op tafel dat organisaties in het sociale domein door de financieringsstructuur eigenlijk gedwongen worden om zich concurrerend ten opzichte van elkaar te verhouden. Concreet betekent dat voor dit project dat de deelnemers enerzijds concurrenten zijn en anderzijds gevraagd wordt kennis met elkaar te delen. Op dit punt was een transformatie in denken zichtbaar: de provinciale deelnemers begrepen de paradox en gaan voor een volgende sessie aan de slag met een oplossing in de eigen organisatie.

In mijn praktijk zie ik overheden veel vaker twee schijnbaar tegengestelde effecten willen bereiken middels financiering. Voor zover ik kan overzien gebeurt dat vaak vanwege onwetendheid (tussen afdelingen) of omdat er vanuit de politiek geen heldere keuzes worden gemaakt. Het resultaat daarvan is dat beide gewenste effecten niet goed gerealiseerd kunnen worden, het wordt van tweeën niets. Het zou beter zijn als er meer afstemming is en duidelijke keuzes gemaakt worden, zodat de releatie tussen professional en burger optimaal kan worden vormgegeven.

Als derde en laatste punt kwam aan de orde dat de inrichting van een dergelijk systeem technisch niet spannend is, maar dat er vooral in de cultuur en gedrag van mensen in de organisaties veel zal moeten veranderen om kennisdeling mogelijk te maken. Afgesproken is een volgende sessie alleen aan dit punt te wijden.

Click here to view the embedded video.

…”De grote zakenwereld neemt geen risico’s, zoals kortgeleden het onderzoek naar voorraadopslag heeft uitgewezen. Ik zou graag uw aandacht willen vestigen op een van de voorspellingen van Tocqueville. Hij geloofde dat de moderne democratie minder misdaad zou voortbrengen, maar meer persoonlijke zonden. Misschien had hij moeten zeggen: minder persoonlijke misdaad, maar meer collectieve misdadigheid” … “Tocqueville beschouwde onze impuls tot eigen welzijn als één van de sterkste impulsen van een democratische maatschappij. Men kan hem niet kwalijk nemen dat hij de destructieve krachten, die uit dezelfde impuls voortkomt, heeft onderschat” …

In de warme zon werden mijn gedachten verbonden met thema’s in onze huidige maatschappij: de beleveniseconomie, de ‘hark’-cultuur en de vervreemding van mensen in maatschappij, bedrijf en politiek, opgevangen in een systeem van one-liners en soundbites, kiezend voor een gemeenschappelijke vijanden. Waarom kan het individu daar toch niet aan ontsnappen? Is het echt zo dat de mens in een democratische maatschappij alleen maar denkt aan het eigen welzijn?

Dat zou voor mij haaks staan op alle ontwikkelingen rond social media, het gedrag van de Generatie Einstein of de motivatietheorie zoals beschreven in ‘Drive‘ van Daniel Pink.

Of hebben we het inmiddels collectief zo goed gekregen sinds de zestiger jaren, dat we nu een stap maken naar een volgende fase in Maslow’s pyramide? Kunnen we ons daadwerkelijk bezig gaan houden met werken aan hogere doelen, aan zelfverwerkelijking? Of heeft Herzog gewoon nog steeds gelijk? Ben ik nou gek?

Alleen de ontvangst bij Coco Maria was al mooi: een heerlijke plek, schitterend weer, een prachtig verbouwde boerderij en twee geweldige uitbaters die iedereen opwachtten met een kop koffie en een plak cake. Een heerlijke start van wat een mooie middag beloofde te worden.

Gastheer Jan Willem Wolff trapte kort af met een uiteenzetting over het programma en een inleiding over het thema. Als presentje kreeg iedereen het boek Life Safari van John P. Strelecky mee naar huis, naast een paar schema’s over strategieontwikkeling.

Gastheer Hein Moes vertelde vervolgens het verhaal van zijn eigen strategie, die uiteindelijk had geleid tot de aankoop en inrichting van Coco Maria. Een prachtig verteld levensverhaal, dat emotioneel werd bevestigd door zijn vrouw Jittie.

Vervolgens vertelde Henk Timmerman zijn relaas over strategievorming in twee van zijn projecten, het Projectbureau Veenhuizen en het Nederlands paviljoen voor de Expo 2000 in Hannover. Belangrijke suggesties van Henk: blijf altijd dicht bij jezelf en zorg voor draagvlak. Henk vertelde over de geschiedenis van Veenhuizen, dat ooit werd opgericht door de Maatschappij van Weldadigheid om paupers aan een zinvol bestaan te helpen. De visie van toen, gebaseerd op het faciliteren van zelf wonen en werken in een autarkische samenleving, is ook nu nog actueel in de ontwikkeling van achterstandsgebieden in de wereld.

Vervolgens mocht ik zelf vertellen over persoonlijke strategieontwikkeling in mijn werk, maar ook in mijn relatie. Ik droeg het gedicht ‘Speculaties zijn leuker dan formules‘ van Hans Andreus voor als parabel voor het kunnen spelen met organisatie in plaats van het steeds dichter maken van organisaties met procedures en protocollen. Ook las ik geëmotioneerd een tekstje voor van Marcel Derkse, dat mij kort geleden inspireerde tot een nieuwe blik op mijn relatie.

De middag werd voortgezet met een rit door Veenhuizen met de Boevenbus, waarbij Henk Timmerman vol vuur vertelde over het dorp, de relatie met het gevangeniswezen, de bebouwing en de cultuur. Bij terugkomst werd de middag afgesloten met een koud biertje uit de tap van Henk en heerlijke hapjes van Jittie.

In mijn eigen werk kom ik dit vraagstuk doorlopend tegen: in projecten, in gedrag van medewerkers, als vraag rondom gewenste output van organisaties, in de discussie over de registratiedwang, etc. Meestal doet de professional het niet goed. Hij levert te weinig output, behandelt zijn klanten niet goed en draagt niet genoeg bij aan de successen van de organisatie. Maar is dat wel zo? Kan dat dan ook anders?

René Jorna, hoogleraar Bedrijfskunde in Groningen, mailde mij naar aanleiding van mijn boekbespiegeling zijn hoofdstuk over de mythe van de manager in het boekje “Mythes in het onderwijs“. Jorna schrijft in zijn hoofdstuk dat de invloed van marktdenken en bureaucratie tot een managementlaag leiden die het professionals in het onderwijs lastig maken datgene te doen waar ze eigenlijk voor bedoeld zijn: kennis overdragen. Grootste probleem is daarbij volgens hem de managementlaag, die het systeem uitvoert en baat heeft bij het in stand houden ervan.

Bijzonder hoogleraar Actief Burgerschap aan de UvA Evelien Tonkens geeft in haar lezing voor de Raad voor het Openbaar Bestuur (Rob) van vorig jaar een breder perspectief op dit fenomeen. Zij brengt dezelfde twee kaders aan, waarin de ontwikkeling van professionals is gekomen, als René Jorna, maar voegt daar een derde logica aan toe: het professionalisme.

Over dit principe, door hem ook wel ‘seculiere roeping‘ genoemd, schreef de Amerikaanse socioloog Eliot Freidson in “Professionalism. The Third Logic“. Onder professionalisme verstaat hij een arbeidstructuur die kwalitatief beheerst wordt door een beroepsgroep en niet, zoals in de markt- of bureaucratische organisaties, door consumenten of managers. Voor een professional betekent service primair dienstbaarheid aan waarden die uitstijgen boven het bedienen van de markt of het verdienen van managers.(Ketelaar, 2006)

Tonkens zet in haar lezing het professionalisme in naast de beide andere (dominante) systemen in de professionele ruimte, zij houdt zelfs een pleidooi voor verdergaande uitwerking ervan. Als de drijfveer van een professional een roeping (of talent) is, die door een systeem onderdrukt of ontwikkeld kan worden, zou het professionalisme ook een grote, positieve verandering kunnen betekenen voor de werkwijze van professionals. Professionele kennis neemt dan als kwalitatieve beheersing van de arbeidstructuur een belangrijke rol in, de rol van en roep om kennismanagement in de sectoren, de organisatie en rond individuele medewerkers zou daarmee toenemen. Niet in het belang van de cijfers, maar in het belang van de professionele ontwikkeling van de branche en de dienstverlening aan burgers. Natuurlijk vraagt dat wel een omwenteling in visie, vertaald in onder meer managementstijl, competenties, structuren en systemen. Maar iedere reis begint met een eerste stap…

Naar mijn idee zou ook meer commerciële omgevingen vanuit de derde logica kunnen worden ingericht. Het zou een mooi alternatief zijn voor, of op zijn minst een mooie spanning kunnen geven op het huidige marktsysteem dat, zoals wij inmiddels in deze crisis hebben kunnen zien, kan leiden tot hebberigheid en onverantwoorde risico’s. Het zou bovendien het werk voor kenniswerkers in die sectoren aantrekkelijker kunnen maken, omdat ze niet alleen worden ingezet ten behoeve van productie, maar meer uiting kunnen geven aan hun ‘seculiere roeping’ als zingeving aan hun werk.

We hebben allemaal te maken met de publieke ruimte, thuis, zodra we de straat op gaan, wanneer we interactie met elkaar op het web hebben. Iedereen kent ook de irritaties. Niet alleen over de politiek,maar ook de kleine irritaties: niet kunnen ritsen op de weg omdat iemand je er niet tussen laat, de harde radio van de buurman in de zomer, die collega die… etc.

Boeiend is ook het einde van het debat, wanneer Visker uitlegt wat hij onder respect verstaat: “Ruimte laten voor verschillen in de publieke ruimte. En dan niet als een uiting van individuen, maar omdat het verschil er mag zijn.”

Juist daar gaat mijn pleidooi in PKM vaak over: de verschillen tussen mensen maken samen leven (en werken) juist interessant. Ik vind daarbij twee dingen relevant: zoals Ken Wilber ergens schrijft zijn grenzen niet alleen afscheidingen, maar juist ook verbindingen. En wanneer we in staat zijn voldoende veiligheid te creëren in de omgang met elkaar, kunnen we het zuivere debat voeren en daarin tot persoonlijke groei komen.